«Έκθεση μειοψηφίας»

«εγκαίνια»[Ετυμ.: εν + καινός = κάνω κάτι που δεν έχει ξαναγίνει…] 

Πριν από περίπου μία δεκαετία, μέλη της πατρινής αναρριχητικής κοινότητας ξεκίνησαν την αναζήτηση για σκληρό σκαρφάλωμα στην Κορινθία, κατά τη γνωστή τους συνήθεια, αλλά και με την επιθυμία να τιμήσουν τη μνήμη του Νώντα Καρύμπαλη, που χάθηκε στα μέρη αυτά. Χωρίς χρηματοδότηση, χωρίς πρόγραμμα προβολής και μακριά από την εργολαβική λογική, η παρέα άρχισε να ψάχνει τις ορθοπλαγιές, των Αθικίων, της ορεινής Κορινθίας και τελικά των Γερανείων. Η Πέτρα Περαχώρας προέκυψε μέσα από επαναλαμβανόμενες επισκέψεις, δοκιμές, αποτυχίες, επιστροφές, κουβαλήματα, και κουβέντες, μέσα από μια κοπιαστική, γόνιμη σχέση με τον τόπο. Αυτή η αργή, φυσική διαδικασία έχει σημασία. Δεν είναι απλώς ρομαντισμός ούτε νοσταλγία για μια παλαιότερη εποχή της αναρρίχησης. Είναι τρόπος κατανόησης του βουνού και τρόπος ύπαρξης με σεβασμό σε αυτό το περιβάλλον. Οι παραδοσιακές και περιπετειώδεις γραμμές των Γερανείων δεν είναι μόνο μια σειρά από κινήσεις στον βράχο. Είναι μνήμη, ύφος, ιστορία, και ευθύνη. Είναι μέρος ενός αναρριχητικού τοπίου που δεν μετράται με το πόσες διαδρομές έχει, πόσο γρήγορα μπορεί να καταναλωθεί από έναν ινσταγκραμικό επισκέπτη ή τον βαθμοθήρα του 8a.nu. Ήταν, με λίγα λόγια, το αντίθετο του αναρριχητικού fast food.

1. Φωτογραφία προσωπικού αρχείου με αναφορές…

H πρόσφατη προβολή της Πέτρας Περαχώρας ως «νέο» αθλητικό πεδίο, ξεκομμένο από μια ιστορία ετών που χρειάστηκε αρκετή έρευνα τόσο στο πεδίο όσο και στη βιβλιοθήκη της Ε.Ο.Ο.Α για να τεκμηριωθεί και να αναδειχθεί, εγείρει ερωτήματα που υπερβαίνουν τις αισθητικές διαφορές μεταξύ «παραδοσιακών» και «σπορ» αναρριχητών. Η ευρύτερη περιοχή της Κορινθίας διαθέτει ήδη 2-3 καλά οργανωμένα αθλητικά πεδία (όπως η Φρύγανη και ο Σολωμός) ιδανικά για αρχάριους. Γιατί λοιπόν ο Δήμος επέλεξε να αναθέσει την επέκταση ενός υπάρχοντος αναρριχητικού πεδίου τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή με διαδικασίες φαστ τρακ;

Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Η σκέψη πίσω από το εγχείρημα μοιάζει να βασίζεται στην κοντόφθαλμη, μηχανιστική αναπαραγωγή ενός επιχειρηματικού μοντέλου που εξαπλώνεται ραγδαία στην Ελλάδα και εφαρμόζεται στα πρότυπα της Καλύμνου, του Λεωνιδίου και άλλων περιοχών, που προωθούνται ως αναρριχητικοί προορισμοί ως καθολική συνταγή. Η θεωρία ορθής διαχείρισης υπαίθριας αναψυχής (ROS) ακολουθεί αντιθέτως ένα διαφορετικό μοντέλο. Σύμφωνα με αυτή, ένα υγιές ορεινό τοπίο χρειάζεται πολυμορφία: οργανωμένες, προσβάσιμες περιοχές για τον κόσμο, αλλά και απομακρυσμένα σημεία που απαιτούν αυτονομία, κρίση και υπευθυνότητα [1]. Όταν ένα σπάνιο παραδοσιακό πεδίο μετατρέπεται σε ένα ακόμη τυποποιημένο αθλητικό γυμναστήριο, τότε ο αναρριχητικός χάρτης δεν εμπλουτίζεται– φτωχαίνει. Ένα έργο που επικαλείται τον πλουραλισμό εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους και μαρτυρά άγνοια όταν δε σέβεται τις ξεχωριστές περιβαλλοντικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες κάθε τόπου. Η άκριτη μεταφορά της ίδιας εμπορευματικής λογικής στα Γεράνεια δεν είναι ανάπτυξη· είναι ομογενοποίηση και υποβάθμιση.

Πέρα από τη λογική της αγοράς, υπάρχει ο φυσικός πλούτος. Εδώ δεν μιλάμε για αισθητικές προτιμήσεις, αλλά για την ίδια την ευαλωτότητα του περιβάλλοντος. Η περιοχή των Γερανείων είναι σεισμογενής, εκτίθεται σε αυξημένη διάβρωση λόγω εγγύτητας στη θάλασσα και έχει ένα βαρύ ιστορικό δασικών πυρκαγιών [2]. Η συντήρηση των αναρριχητικών διαδρομών υπό αυτές τις συνθήκες απαιτεί συνεχή ενασχόληση και πολυδάπανες παρεμβάσεις που αυξάνουν κατακόρυφα το οικολογικό αποτύπωμα. Η ριζική αφαίρεση βλάστησης για τη συντήρηση και δημιουργία νέων διαδρομών δεν είναι ουδέτερες παρεμβάσεις.

2. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΡΙΝ/ΜΕΤΑ

Ακόμη, η διάνοιξη δρόμων σε ορεινό πεδίο που συμβαίνει όλο και συχνότερα (βλ. Λάκμος, Γράμμος κ.α.) σε συνδυασμό με την δόμηση (βλ. Στέρνα), προκαλούν μη αναστρέψιμη βλάβη στα οικοσυστήματα. Υπολογίζεται ότι τέτοιες παρεμβάσεις μειώνουν τη βιοποικιλότητα έως και 40%[3].

3. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ. ΠΡΙΝ / ΜΕΤΑ

Η προσδοκία αθρόας προσέλευσης επισκεπτών τους καλοκαιρινούς μήνες σε ένα απομακρυσμένο δάσος, δίχως σχεδιασμό διαφυγής και πρόβλεψη διάσωσης, δεν είναι αναβάθμιση· είναι ανεύθυνη έκθεση του κοινού σε κίνδυνο. Το ρίσκο της αναρριχητικής δραστηριότητας δεν είναι αμελητέο. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία αναφέρονται 0.2-4.2 τραυματισμοί/1000 ώρες αναρρίχησης [4]. Με την προσδοκώμενη αύξηση της προσέλευσης, η διαχείριση ατυχημάτων στην περιοχή θα είναι αναπόφευκτη.

Το ζήτημα έχει πολιτικό και οικονομικό περιεχόμενο. Ένα έργο με υψηλό κόστος τεχνικών παρεμβάσεων και προβολής αποτελεί στρατηγική επιλογή που δεν μπορεί να δικαιολογείται αόριστα ως «τουριστική ανάπτυξη». Η διεθνής εμπειρία από την μετατροπή ορεινών τοπίων σε τουριστικά θέρετρα δείχνει ότι η εμπορευματοποίησητης φύσης συχνά συνοδεύεται από μετατόπιση του οφέλους προς εξωτερικούς αναδόχους, επενδυτές ή εξειδικευμένους παρόχους, ενώ οι μακροχρόνιες υποχρεώσεις — όπως η συντήρηση, η διαχείριση απορριμμάτων, η διάσωση— βαραίνουν τον δημόσιο προϋπολογισμό [5]. Αν ο φορέας που προωθεί ή σχεδιάζει το έργο έχει άμεσο επαγγελματικό όφελος από την ανάπτυξη, τότε η ανάγκη για ανεξάρτητη μελέτη, διαφάνεια και δημόσια διαβούλευση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

Τα Γεράνεια διέθεταν ήδη διαφορετικό περιεχόμενο και προσανατολισμό. Ιστορικές γραμμές ανοιγμένες από τους Σπανούδη, Γαληνό, Ιδοσίδη, Μπακόπουλο, Γκέκα και Τορέλλι διαφυλάσσουν πρακτικές και άγραφους κανόνες ανθρώπων και συντηρούνται ανιδιοτελώς και με μεράκι. Η μετατροπή ενός τέτοιου χώρου, χωρίς διάλογο με την τοπική κοινωνία και την αναρριχητική κοινότητα, αντιβαίνει στις καλές πρακτικές διαχείρισης υπαίθριας αναψυχής και στην ίδια την ορειβατική ηθική. Η UIAA, ήδη από το 1998 αλλά και στην πρόσφατη Διακήρυξή της, τονίζει ότι η διάνοιξη νέων πεδίων προϋποθέτει συνεννόηση, ότι η μόνιμη ασφάλιση αυξάνει την αλλοίωση και ότι ο σεβασμός στις διαφορετικές προσεγγίσεις και στις τοπικές κοινωνίες είναι αδιαπραγμάτευτος [6]. Αυτές οι αρχές δεν είναι διακοσμητικές. Απαρτίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να κρίνονται και να αποτιμώνται τέτοιες παρεμβάσεις.

Τέλος, υπάρχει μια μορφή πολιτισμικής αλλοτρίωσης που η διεθνής βιβλιογραφία αποκαλεί gentrification. Όταν ένας τόπος μετατρέπεται σε "τουριστικό προορισμό", το τοπίο παύει να είναι βίωμα και γίνεται προϊόν καπηλείας, εν προκειμένω επίδοξων crag developers. 

Οι σχέσεις με τον τόπο και τις τοπικές παραδόσεις κινδυνεύουν μπροστά σε ένα μοντέλο κατανάλωσης [7]. Η Πέτρα Περαχώρας δεν έχει ανάγκη από εγκαίνια για να υπάρχει. Ζούσε ήδη στα παλιά καρφιά, στα μονοπάτια που ανοίχτηκαν με τα πόδια, στις λιτές αφηγήσεις όσων επέστρεφαν με επιμονή στα βράχια χωρίς φανφάρες. Το να την προστατεύσουμε δεν είναι άρνηση της προόδου. Είναι υπεράσπιση της αναρρίχησης ως σχέσης με τον τόπο – και όχι ως ακόμη ενός εμπορεύματος σε έναν υπερκορεσμένο χάρτη.

Βιβλιογραφικές αναφορές

[1] Clark, R. N. & Stankey, G. H. (1979). The Recreation Opportunity Spectrum: A Framework for Planning, Management, and Research. USDA Forest Service, General Technical Report PNW-98. Βλ. επίσης Paracchini, M. L. et al. (2014). “Mapping cultural ecosystem services: A framework to assess the potential for outdoor recreation across the EU.” Ecological Indicators, 45, 371–385.

[2]https://mapping.emergency.copernicus.eu/activations/EMSR510/?utm_source=chatgpt.com

[3] https://ouci.dntb.gov.ua/en/works/lRMPj0a4/

[4] Kovářová M, Pyszko P, Kikalová K. Analyzing Injury Patterns in Climbing: A Comprehensive Study of Risk Factors. Sports (Basel). 2024 Feb 19;12(2):61. doi: 10.3390/sports12020061. PMID: 38393281; PMCID: PMC10892067.

[5] Chrenka, B. & Ira, V. (2011). “Transformation of Tourist Landscapes in Mountain Areas: Case Studies from Slovakia.” Human Geographies, 5(2), 13–20.

[6] [UIAA (2024). UIAA Declaration on Hiking, Climbing and Mountaineering. Βλ. επίσης UIAA, Recommendations on the Preservation of Natural Rock for Adventure Climbing.

[7] Smith, M. (2025). The Path Forward: Gentrification Management Strategies in Rural Trail-Based Outdoor Recreation Economies. MIT Department of Urban Studies and Planning. Βλ. επίσης Hines, J. D. (2010). “Rural gentrification as permanent tourism.” Environment and Planning D, 28, 509–525· Saumon, G. & Richard, F. (2021). “Gentrification, paysages et sports de nature.” Projets de paysage, 25· Reinhardt, E. et al. (2025). “‘We Have Some Growing Pains’: Developing a New Regional Recreation Conflict Model.” Society & Natural Resources, 38(8), 781–799.